Wil je graag informatie ontvangen over boeiende lezingen en een overzicht krijgen van nieuwe auteurs op deze website? Schrijf je dan in voor onze maandelijkse nieuwsbrief vol inspiratie en handige tips!
10.03.2026
Vertalen in tijden van AI: “Een machine kan dit niet!”
Vertalers Joëlle Feijen en Eva Gijsen maakten een nieuwe vertaling van Goethes iconische briefroman ‘Die Leiden des jungen Werther’ naar aanleiding van het 250ste jubileum van het boek in 2024. Hun auteurslezing over die vertaling voor dasKULTURforum Antwerpen toont hoe je met een gespecialiseerd onderwerp toch een breed publiek bereikt door in te haken op een actueel debat.
- Sprekers: vertalers Joëlle Feijen en Eva Gijsen
- Onderwerp: 'De kwellingen van de jonge Werther', de nieuwe vertaling van ‘Die Leiden des jungen Werther’ uit 1774
- Locatie: Boekencafé Boekowski in Antwerpen
- Organisator: Ine Van linthout van dasKULTURforum Antwerpen
Wat maakt deze lezing bijzonder?
Deze auteurslezing zet niet de auteur, maar de vertaler centraal. Door het vertaalproces van een literaire klassieker stap voor stap te ontleden, laten Joëlle Feijen en Eva Gijsen zien hoeveel keuzes, nuance en literaire bagage schuilgaan achter een nieuwe vertaling. De lezing is zo een pleidooi voor menselijke interpretatie in een tijd waarin automatische vertaling steeds prominenter aanwezig is.
3 tips voor organisatoren
1. Maak het onzichtbare zichtbaar
Vertalers blijven vaak buiten beeld, maar net hun twijfels en beslissingen spreken tot de verbeelding. Door het proces expliciet te tonen, krijgt literatuur een extra laag die ook een niet-academisch publiek aanspreekt.
2. Gebruik concrete voorbeelden om complexe materie toegankelijk te maken
De lezing is opgebouwd rond specifieke vertaalkeuzes uit de tekst van Goethe. Door in te zoomen op één zin of begrip wordt een abstract thema tastbaar en begrijpelijk.
3. Haak in op een actueel debat
De koppeling met AI en automatische vertaling geeft de lezing maatschappelijke relevantie. Het publiek krijgt niet alleen literaire achtergrond, maar ook een kader om na te denken over hedendaagse ontwikkelingen.
We moesten ons echt onderdompelen in een andere wereld, een andere tijd. Zo schreef Goethe ‘den fürstlichen Amtmann’. Een ‘Amtmann’ is een baljuw, maar dat is als functie en woord in onbruik geraakt. Daarom opteerden we ervoor om het te vertalen als ‘de gouverneur van de vorst’.
Vertaler Joëlle Feijen
Waarom moet je deze lezing organiseren?
Deze lezing toont hoe je met een klassieker en een gespecialiseerd onderwerp toch een breed publiek bereikt. Door het vertaalproces concreet te maken en te koppelen aan actuele vragen rond AI ontstaat een toegankelijk én inhoudelijk sterk programma dat uitnodigt tot gesprek.
Ik doceer zelf vertaling en doe er onderzoek naar als professor aan de VUB. De vertaler blijft al te vaak onzichtbaar en in deze tijden van AI wil ik het belang van een goede vertaling extra onderstrepen. Een machine kan dit niet!
Organisator Ine Van linthout van dasKULTURforum Antwerpen
Dit kom je ook nog te weten in deze lezing
Goethes ‘Die Leiden des jungen Werther’ was een van de eerste literaire bestsellers. Het boek veroorzaakte bij verschijning een ware hype: lezers identificeerden zich zo sterk met het hoofdpersonage dat er imitatiegedrag ontstond, het zogenaamde Werther-effect. Door het tragische einde werd het boek in verschillende landen verboden, maar tegelijk zorgde die controverse ervoor dat het razendsnel werd vertaald. Al in 1776 verscheen een eerste Nederlandse vertaling; de nieuwste dateert van 2024.
Joëlle Feijen en Eva Gijssen vertellen ook over eerdere Nederlandse vertalingen, namelijk die van Verhaert uit 1972 en die van Cornips uit 1975, en waarom ze er bewust voor hebben gekozen om die vertalingen te raadplegen. Joëlle: “We zijn er niet voor teruggedeinsd om bepaalde formuleringen uit eerdere vertalingen over te nemen wanneer het geijkte uitdrukkingen, bijzonder mooie vondsten of goede vertalingen waren. Maar in veel andere gevallen hebben we hedendaagse bewoordingen gebruikt: we wilden een moderne Werther creëren die de evolutie van het Nederlands toont.”
Goethe schreef in het boek ‘er ist ganz historisch’. Hoe vertaal je ‘historisch’? Cornips maakte ervan ‘hij is volkomen historisch’. Verhaert schreef ‘hij is volledig historisch’. Wij kozen ervoor om het vlot leesbaar en modern te houden en vertaalden het als ‘hij houdt zich helemaal aan de feiten’.
Vertaler Eva Gijssen
Auteurslezing door Joelle
Joëlle Feijen geeft lezingen over diverse onderwerpen, bijvoorbeeld ook over hoe literatuur voor haar een levensreddende rol heeft gespeeld en hoe ze leest, schrijft en vertaalt zonder zicht.
Een nieuwe stem voor Goethes ‘Werther’
De vertalers, de uitgever, de redacteur en de mentor die meewerkten aan de nieuwe Werther-vertaling vertellen waarom die nodig was en hoe ze dat samen hebben aangepakt.
Foto's en verslag door Bob Van Mol.
Ook interessant voor jou
